Een machine die regelmatig stilstaat, materialen die te laat binnenkomen of orders die steeds opnieuw moeten worden ingepland. In veel maakbedrijven worden dit soort problemen dagelijks opgelost. Medewerkers schakelen snel, passen de planning aan en zorgen ervoor dat de productie zoveel mogelijk doorgaat.
Maar wat als dezelfde problemen iedere week terugkomen? Dan ben je vooral bezig met het oplossen van verstoringen, terwijl de onderliggende oorzaken blijven bestaan. Vanuit Lean is het daarom belangrijk om verder te kijken dan de directe oplossing en te onderzoeken waarom een probleem ontstaat.
Hoe pak je dat aan zonder dat het direct een uitgebreid verbeterproject wordt?
Symptomen oplossen of oorzaken aanpakken?
In een productieomgeving is het vaak noodzakelijk om problemen direct op te lossen. Wanneer een machine stilstaat, wil je deze zo snel mogelijk weer laten draaien. En wanneer onderdelen ontbreken, wordt er gezocht naar een manier om de werkzaamheden toch voort te zetten.
Deze oplossingen zijn belangrijk om de productie draaiende te houden, maar voorkomen niet altijd dat dezelfde problemen opnieuw ontstaan.
Stel dat een machinebouwbedrijf regelmatig vertraging oploopt doordat onderdelen ontbreken. De werkvoorbereider belt de leverancier, medewerkers pakken andere werkzaamheden op en de planning wordt aangepast. Uiteindelijk wordt de order alsnog afgerond.
Een week later ontstaat bij een ander project hetzelfde probleem.
De directe verstoring is dan wel opgelost, maar het proces dat tot de vertraging leidt, is niet veranderd. Misschien worden onderdelen structureel te laat besteld, zijn levertijden onvoldoende bekend of ontbreekt een duidelijke controle op materiaalbeschikbaarheid.
Door de achterliggende oorzaak te onderzoeken, ontstaat de mogelijkheid om het probleem structureel te verbeteren.
Terugkerende verstoringen in de productie vragen om meer dan een tijdelijke oplossing: het onderzoeken van de onderliggende oorzaak.
De 5x Waarom-methode: verder kijken dan het eerste probleem
Binnen Lean is de 5x Waarom-methode (5 Whys) een eenvoudige techniek om mogelijke oorzaken van een probleem te onderzoeken. Door herhaaldelijk de vraag 'waarom?' te stellen, werk je van een zichtbaar probleem naar de achterliggende oorzaak.
Neem het voorbeeld van de ontbrekende onderdelen:
Waarom loopt de productie vertraging op? Omdat onderdelen niet beschikbaar zijn.
Waarom zijn de onderdelen niet beschikbaar? Omdat ze te laat zijn besteld.
Waarom zijn ze te laat besteld? Omdat de materiaalbehoefte pas laat werd vastgesteld.
Waarom werd deze pas laat vastgesteld? Omdat de stuklijst niet tijdig gereed was.
Waarom was de stuklijst niet tijdig gereed? Omdat er geen duidelijke afspraak is over wanneer de werkvoorbereiding afgerond moet zijn.
In dit voorbeeld ligt een mogelijke oplossing bij het maken van duidelijke afspraken tussen engineering, werkvoorbereiding en inkoop.
De methode heet 5x Waarom, maar het aantal vragen is geen vaste regel. Het gaat erom dat je voldoende doorvraagt om een oorzaak te vinden die je daadwerkelijk kunt aanpakken. Controleer daarbij wel of de gevonden oorzaak klopt. Een probleem kan immers meerdere oorzaken hebben.
Van oorzaak naar verbetering met PDCA
Het herkennen van een oorzaak is een belangrijke stap, maar daarna moet de verbetering nog worden uitgevoerd en gecontroleerd.
Daarvoor wordt binnen Lean vaak de PDCA-cyclus (Plan, Do, Check, Act) gebruikt. Deze methode helpt om verbeteringen gestructureerd door te voeren en de resultaten ervan te beoordelen.
Bij het voorbeeld van de ontbrekende onderdelen kan dit er als volgt uitzien:
Plan: Spreek af dat stuklijsten uiterlijk twee weken voor de geplande productiestart gereed en gecontroleerd moeten zijn.
Do: Pas deze werkwijze toe bij een aantal nieuwe orders.
Check: Controleer of de onderdelen hierdoor vaker op tijd beschikbaar zijn.
Act: Werkt de aanpak? Leg de nieuwe werkwijze vast. Blijven problemen bestaan, onderzoek dan wat er aangepast moet worden.
Door verbeteringen op deze manier te testen en te evalueren, voorkom je dat nieuwe afspraken worden ingevoerd zonder te weten of ze daadwerkelijk effect hebben.
4 praktische tips om terugkerende problemen aan te pakken
1. Maak terugkerende problemen zichtbaar
Houd eenvoudig bij welke verstoringen regelmatig voorkomen. Denk aan materiaaltekorten, machineproblemen, kwaliteitsafwijkingen of planningswijzigingen. Een overzicht in Excel of op een whiteboard kan al voldoende zijn om patronen te herkennen.
2. Begin met één probleem dat veel impact heeft
Probeer niet direct alle problemen tegelijk op te lossen. Kies een verstoring die regelmatig terugkomt en veel tijd, geld of capaciteit kost. Zo blijft het verbetertraject overzichtelijk en kun je sneller beoordelen wat de aanpak oplevert.
3. Betrek de medewerkers die het proces uitvoeren
Medewerkers hebben vaak goed zicht op de omstandigheden waarin problemen ontstaan. Onderzoek daarom samen met hen de mogelijke oorzaken en oplossingen. Dit helpt om de praktijk beter te begrijpen en vergroot de betrokkenheid bij het doorvoeren van verbeteringen.
4. Controleer of het probleem daadwerkelijk is verminderd
Een verbeteractie is pas afgerond wanneer duidelijk is of deze het gewenste effect heeft gehad. Spreek daarom vooraf af hoe je het resultaat gaat beoordelen en wanneer je dit controleert. Gebruik bijvoorbeeld een dag- of weekstart om de voortgang van verbeteracties te bespreken.
Tot slot
Binnen Lean draait continu verbeteren om het herkennen van verspilling en het structureel verbeteren van processen. De grootste winst zit daarbij vaak in het voorkomen van problemen die dagelijks onnodig tijd en capaciteit kosten. Door verder te kijken dan de directe verstoring en verbeteringen gericht op te volgen, ontstaat stap voor stap een stabieler en beter beheersbaar productieproces.
Benieuwd welke terugkerende problemen binnen jouw maakbedrijf de meeste tijd en capaciteit kosten? OD&C helpt maakbedrijven om knelpunten zichtbaar te maken, oorzaken te onderzoeken en praktische verbeteringen door te voeren. Wil je breder kijken naar de verbeterkansen binnen jouw operatie? Neem dan gerust contact op via het contactformulier, dan denken we vrijblijvend mee.
Veelgestelde vragen:
-
Terugkerende problemen ontstaan vaak doordat alleen de directe verstoring wordt opgelost en de achterliggende oorzaak blijft bestaan. Denk aan materiaaltekorten die telkens met een spoedbestelling worden verholpen. Door te onderzoeken waarom het materiaal te laat beschikbaar is, kunnen structurele verbeteringen worden doorgevoerd.
-
De 5x Waarom-methode is een eenvoudige techniek om de mogelijke grondoorzaak van een probleem te onderzoeken. Door herhaaldelijk te vragen waarom iets gebeurt, kijk je verder dan de zichtbare verstoring. Het aantal vragen hoeft niet precies vijf te zijn. Belangrijk is dat je de gevonden oorzaak controleert voordat je verbetermaatregelen neemt.
-
De 5x Waarom-methode helpt om de mogelijke oorzaak van een probleem te achterhalen. De PDCA-cyclus helpt vervolgens om verbeteringen gestructureerd te plannen, uit te voeren, te controleren en bij te stellen. Beide methoden vullen elkaar aan bij het structureel verbeteren van processen.
-
Begin met één probleem dat regelmatig voorkomt en veel tijd of capaciteit kost. Breng in kaart wanneer het ontstaat, bespreek mogelijke oorzaken met betrokken medewerkers en test een gerichte verbetering. Controleer vervolgens of het probleem daadwerkelijk minder vaak voorkomt. Een eenvoudig overzicht in Excel of op een whiteboard kan hiervoor al voldoende zijn.
-
Maak duidelijke afspraken over de nieuwe werkwijze, leg verantwoordelijkheden vast en controleer regelmatig of de verbetering nog werkt. Een dag- of weekstart kan helpen om openstaande verbeteracties te bespreken en terugkerende knelpunten tijdig te signaleren.
Geschreven door Jelle Seuren, OD&C Seuren. Ik help maakbedrijven in het MKB hun processen digitaliseren, zodat ze grip krijgen op wat er op de vloer gebeurt.